ฉากเดือนธันวาฯ - Paul Claudel

ฉากเดือนธันวาฯ
(ดัดแปลงจาก Décembre ของ ปอล โกลแดล)

ขณะกวาดมือล่องหนของท่านไปตามดงแดนและหุบเขารกครึ้ม จรดผืนสีน้ำตาลหม่นม่วงซึ่งสายตาท่านหยุดพัก ฉับพลันมือนั้นก็วางแน่นิ่งบนผืนทอลวดลายปักแห่งนี้ ทุกอย่างที่นี่ถูกห่มในความเงียบสนิท; ไม่มีสีเขียวบาดสายตา ไม่มีความเยาว์วัยใดๆ ตัดกับความสงบของฉาก หรือทำลายความสอดประสานของโทนทำนองอันเต็มเปี่ยมแต่ว่างโหวงเหล่านี้ ท้องฟ้ามีเมฆครึ้มปกคลุม ทุกรอยแตกของภูเขาก็เต็มไปด้วยเมฆหมอกสีเทาๆ เหมือนมีคนประกบขอบฟ้ากับแผ่นเมฆเข้าด้วยกัน; ด้วยฝ่ามือของท่าน—โอ เดือนธันวาฯ—ใช้มันลูบจับเครื่องประดับยักษ์พวกนี้... พุ่มของต้นสนดำ เหมือนเข็มกลัดวางทาบบนไฮยาซินธ์ของท้องทุ่ง; และด้วยนิ้วเรียวของท่าน ใช้มันยืนยันรายละเอียดต่างๆ ที่มืดมัวพัวพันอยู่ในวันหน้าหนาวพวกนี้... โน่นทิวไม้ นั่นหมู่บ้าน; โมงยามหยุดนิ่งแล้วอย่างมิต้องสงสัย; เหมือนโรงมหรสพเงียบร้างที่มีแต่ความเศร้าสร้อย ทิวทัศน์โดดเดี่ยวคล้ายเฝ้าคอยเสียงๆ หนึ่งซึ่งมีตัวมันเท่านั้นได้ยิน

ยามบ่ายในเดือนธันวาฯ ช่างน่าอภิรมย์: ยังไม่มีสัญญาณบ่งบอกถึงวันโหดร้ายข้างหน้า และวันแสนหวานที่ผ่านมาก็ยังพอหลงเหลือดอกไม้ให้ชื่นชม จากทุ่งหญ้าและผลผลิตมากมาย มาบัดนี้ มีเพียงกองฟางที่กระจัดกระจายและพุ่มแห้งๆ... น้ำเย็นๆ ถูกสาดลงบนพื้นดินหว่านไถ เป็นนัยว่าทุกอย่างได้จบสิ้น ยามนี้คือเวลาหยุดพัก คือกาลชะงักงัน ณ รอยต่อของปี; ในห้วงเวลาแบบนี้ ความคิดผู้เป็นอิสระจากงานการ จะเก็บเกี่ยวก็เพียงสิ่งต่างๆ จากความทรงจำของเธอ นั่งฝันอย่างสงบเสงี่ยม และอาจใคร่ครวญถึงสิ่งใหม่ๆ ในภายภาคหน้า... เช่นเดียวกับโลก—ผู้เป็นพี่สาวเธอ—ความคิดร่วมฉลองในวันซับบาธ

—————————————————————

Paul Claudel เป็นกวี-นักการฑูต ผู้พำนักอาศัยอยู่ในแดนตะวันออกของจีนและญี่ปุ่นตลอดช่วงสิ้นศตวรรษที่ 19

ภาพ Lyricism in the Forest
ของ Alphonse Osbert

(บทกวีแปล) Théophile Gautier - LA NUE

มือวิเศษพรรค์ใดแกล้งเสกสรรค์

แกะวิมานจากมวลเมฆที่ลอยหลง

สลักภาพนางฟ้าอย่างบรรจง

หนึ่งอนงค์สดใสแห่งสายธาร

หรือเป็นนางธิดามหาสมุทร

ผู้ลอยผุดจากฟองพรายคล้ายดั่งฝัน

อโฟรไดท์แห่งอากาศแลธาตุควัน

อวตารอันหลุดคล้อยลอยตามลม—

ยลรูปกายที่ไม่เคยหยุดนิ่ง

เหมือนผิวน้ำอ้อยอิ่งกระเพื่อมไหว

โน่นอรุณรุ่งแล้วมาแต่ไกล

แต้มกุหลาบบนเลื่อมพรายของไหล่เธอ

หิมะขาวคละเคล้าปนหินอ่อน

แสงเงาแจ่มสะท้อนช่วยขับเสริม

เน้นร่างขาวที่เหยียดแผ่และหลับเพลิน

ดูเผินๆ ก็เหมือนแอนทิโอปี*

เธอลอยเด่นบนฟ้าอันกระจ่าง

ทิพย์วิมานของนางผู้ทรงอิตถี

ความงามซึ่งเก่าแก่กว่าปฐพี

“อุดมคติ” แห่งกวีนิรันดร

ฝากจุมพิตติดปีกเสน่หา

เพียงหวังคว้าร่างเมฆาในห้วงหน

ตกหลุมพรางดั่งคนโฉดอิกซิออน

อนิจจา! ร่างหล่อนจางหายไป

เหตุผลเรียกสิ่งนั้นแค่ควันหมอก;

คิดไปเองเท่านั้นหรอก ฝันสลาย

หลงละเมอในลวงเพ้ออันงมงาย

หารู้ไม่ ภาพสะท้อนของจิตตน—

ความรู้สึกตอบว่า “ช่างปะไร!

ฉลากไวน์ยี่ห้อใด ใครสน

ขอเพียงดื่มแล้วย้อมหัวใจคน

จะเวทย์มนตร์กลใดไม่สำคัญ

ให้ความงามส่องตัวมันในกระจก

ข้างในอกที่สะท้อนสรวงสวรรค์

แม้ว่างเปล่าเพียงเมฆขาว หมอกควัน

ให้รักนั้นรังสรรค์อัศจรรย์ใจ”

—————————————

ดัดแปลงจาก La Nue ของ เตโอฟิล โกติเอร์ (Théophile Gautier)
ธีรัช หวังวิศาล ถอดความ

(ตีพิมพ์ในรวมบทกวีเล่มสำคัญ Émauxs et Camées หรือ Enamels and Cameos)

* หมายถึง แอนทิโอปี (Antiope) ผู้หลับใหลในภาพเขียนของ Correggio 

อิกซิออน (Ixion) ในตำนานนั้น สมสู่กับเมฆ โดยหลงคิดไปว่าเมฆคือเทวีเฮรา ชายาซุส (Zeus)

ถึงแม้โกติเอร์จะใช้ศัพท์แสงเชิงจิตรกรรมอย่าง chiaroscuro ซึ่งเป็นการขับเน้นแสงเงา และอ้างอิงถึงภาพเขียน-เทวตำนานสำคัญต่างๆ แต่อัจฉริยภาพของกวีผู้นี้มิได้จบลงที่การวาดภาพสิ่งต่างๆ ด้วยถ้อยคำเท่านั้น; La Nue บทนี้ จึงอาจเป็นบทกวีว่าด้วยการต้องมนต์และคลายมนต์ (Enchantment and Disenchantment)

ภาพวิมานเกินเอื้อมไม่มีที่ในโลกสมัยใหม่ซึ่งเป็นเหตุผลและเป็นฆราวาสอย่างถึงที่สุด ผู้อ่าน (และกวี) จึงเผชิญกับทางเลือก ระหว่างการยอมรับว่า ตนนั้นตกเป็นเหยื่อจินตนาการฝันเพ้อของตัวเอง กับการเชื่อมั่นศรัทธาในบางสิ่งที่ไม่มีอยู่จริงมากไปกว่าควัน

ทางเลือก “สูงส่ง” อันหลังนั้น “ความรู้สึก” เป็นผู้นำเสนอ แย้งกับทางเลือกแรกของเหตุผล (ซึ่งปฏิเสธภาพลวง และการร่ายมนต์ใดๆ ทั้งสิ้น) หากอนิจจา คงมีเพียงกวีหรือศิลปินเท่านั้น ที่จะเลือกทางนี้

ผู้แปลหยิบยืมความคิดบางอย่างจากนวนิยาย “อีฟแห่งเอเดนใหม่” (1886) ของ Villiers de l’Isle-Adam ซึ่งมีสปิริตใกล้เคียงกัน เพื่อการถ่ายทอดใจความเป็นภาษาไทยที่สมบูรณ์ ลึกซึ้ง ตรงตามสปิริตเดิมมากกว่าตรงตามตัวอักษร (โดยเฉพาะในท่อนที่พูดถึงฉลากไวน์และน้ำเมา)